زندگی کتابی است ، که بدون سفر یک صفحه آن بیشتر خوانده نمی شود.

(Augustine of Hippo)

 

آيين باستاني «پير شاليار» با قدمتي چند هزار ساله، هر سال اواسط بهمن‌ماه در روستاي «اورامان‌تخت»، از توابع شهرستان سروآباد، با شکوه خاصي برگزار مي‌شود.

آيين باستاني پير شاليار که مردم منطقه آن را «عروسي پيرشاليار» مي‌گويند، هر سال در فصل زمستان و در نيمه‌هاي بهمن‌ماه و ادامه آن در اواسط فصل بهار مصادف با 18 ارديبهشت‌ماه برگزار مي‌شود. اين مراسم، نماد عيني مشارکت‌ فعال مردم در مناسبت‌هاي مختلف اجتماعي و فرهنگي است و سابقه‌اي به قدمت تاريخ دارد.

هر چند نام مراسم عروسي است، ولي در اصل پير شاليار يک مراسم آييني و سنتي است که در آن قرباني مي‌کنند و به ذکر و راز و نياز با خدا مي‌پردازند.

اين مراسم که هر سال در آخرين چهارشنبه و پنج‌شنبه منتهي به نيمه بهمن‌ماه برگزار مي‌شود، آييني است که بعضي از مورخان برگزاري آن را به يک هزار سال گذشته نسبت مي‌دهند و عده‌اي ديگر نيز معتقدند قدمت اين مراسم بيش از اين‌هاست.

پس از پشت سر گذاشتن کوه‌هاي سر به فلک کشيده و پوشيده از برف و عبور از جاده‌هاي پر پيچ و خم و گذر از کنار رودخانه سيروان، يکي از روستاهاي استان کردستان خودنمايي مي‌کند که معماري آن زبانزد خاص و عام است. اين روستا به‌دليل ويژگي‌هايش به عنوان يکي از قطب‌هاي گردشگري در سطح کشور به ثبت رسيده است.

روستاي اورامان با معماري ويژه و طبيعت بکر و زيبايش هم‌اکنون به عنوان يکي از مناطق گردشگري کشور مطرح است و حتي گاه علاوه بر گردشگران داخلي افرادي را نيز از ديگر کشورهاي خارجي مهمان خود مي‌بيند.

در اين روستا، بام هر خانه حياطي است براي خانه ديگر و اين داستان همچنان تا پشت روستا ادامه مي‌يابد. معماري سنتي اين روستا مبتني بر سنگ است و در ساخت خانه‌هاي مسکوني به هيچ وجه از ملات استفاده نشده است.

روستاي اورامان‌تخت در دهستاني به همين نام و در مسير رودخانه سيروان، يکي از بزرگ‌ترين رودخانه‌هاي کشور، قرار دارد و برگزاري آيين‌هاي مختلف به‌ويژه عروسي پير شاليار در کنار معماري ويژه آن موجب شده است اين روستا به شهرتي جهاني دست يابد.

واژه اورامان يا هورامان از دو بخش «هورا» به معني اهورا و «مان» به معني خانه، جايگاه و سرزمين تشکيل شده ‌است و به همين دليل اورامان به معني «سرزمين اهورايي» و جايگاه اهورامزداست. «هور» در اوستا به معني خورشيد نيز آمده است و هورامان «جايگاه خورشيد» نيز معني مي‌دهد.

از سوي ديگر، فرهنگ و تمدن اين کهن‌ديار به‌ عنوان بخشي از تمدن بزرگ ايران‌باستان با زيرساخت‌هايي محکم و استوار از موسيقي و عرفان گرفته تا ادبيات نوشته و نانوشته‌اش و آداب و رسوم مبتني بر خرد جمعي و نبوغ سازگار با طبيعت اهورايي‌اش شايسته است و سبب مي‌شود که هر سال گردشگراني از ساير نقاط کشور و در مواردي از بعضي از کشورهاي دنيا راهي اين منطقه شوند.

مردم روستاي اورامان به زبان اورامي‌ سخن مي‌گويند و مردان اوراماني چوخه، پانتول، ملکي شال، دستار، فرنجي و کله بال و زنان آن جاني، کلنجه، شال، کلاه و کلله مي‌پوشند که اين لباس‌ها علاوه بر داشتن رنگ‌هاي متنوع با زيورآلات مختلف نيز تزئين مي‌شوند.

پيش از ورود پارچه و کفش‌هاي خارجي و ساير منسوجات داخلي به استان کردستان، بيشتر پارچه‌ها و پاي‌افزار مورد نياز مردم روستاي اورامان به دست بافندگان و دوزندگان محلي بافته و ساخته مي‌شد که هنوز هم تعداد محدودي از اين نوع البسه وجود دارد.

جشن عروسي پير شاليار يکي از جشن‌هاي رايج است که هر سال 45 روز پس از شروع فصل زمستان به مدت دو هفته برگزار مي‌شود. اين مراسم سالگرد ازدواج پيري افسانه‌‌اي به نام شاليار است و ريشه در اسطوره‌ها و اعتقادات و آيين‌هاي مردم اين سرزمين دارد.

اين مراسم شامگاه سه‌شنبه با تقسيم گردوهاي باغ پير شاليار بين اهالي روستا آغاز مي‌شود و به ترتيب با مراسم «کلاو روچنه»، قرباني کردن گاو و گوسفند و بز، پخت غذاهاي مخصوص، دف‌نوازي، سماع، پخش نذورات بين اهالي، نماز و ذکر و دعا و همچنين برپايي مراسم شب‌نشيني و دست به دست گرداندن کفش چرمي ‌پير شاليار و تبرک آن و پخت نان مخصوصي به نام «کليره مژگه» (که از خمير آرد، گردو خرد شده و پياز درست مي‌شود) 3 روز متوالي ادامه مي‌يابد.

امروزه چهارشنبه، پنج‌شنبه و جمعه منتهي به 15 بهمن‌ماه را براي برگزاري اين مراسم در نظر مي‌گيرند.

انتخاب روز و اعلام شروع جشن برعهده متولي پير شاليار است که اين کار را با تقسيم گردوهاي درخت‌هاي وقفي پير شاليار بين خانواده‌هاي روستاي اورامان و روستاهاي اطراف انجام مي‌دهد.

کودکان وظيفه تقسيم اين گردوها را در بين اهالي روستا برعهده دارند. کودکان روستاي اورامان صبح چهارشنبه، قبل از طلوع آفتاب به گروه‌هاي سه يا چهارنفري تقسيم مي‌شوند و با رفتن به در خانه افراد و با درزدن و گفتن عبارت «کلاو روچنه» حضور خود را در محل اعلام مي‌کنند و صاحب‌خانه نيز در ازاي برداشتن چند گردو از کيسه کودکان به آن‌ها تنقلات و خوردني هديه مي‌دهد.

هر سال چندين راس گوسفند که نذورات مردم براي پير شاليار است در روز چهارشنبه و حدود ساعات 9 صبح قرباني مي‌شود. اين دام‌ها را اهالي روستا و يا افرادي از روستاهاي ديگر در اواخر فصل پاييز براي متولي مي‌فرستند و او در فصل زمستان از آن‌ها نگهداري مي‌کند و در روز جشن همه اين گوسفندان قرباني مي‌شوند.

تعداد گوسفندان قرباني‌شده گاه به 70 تا 80 راس مي‌رسد. بعد از اين کار، گوشت‌هاي قرباني را بين اهالي تقسيم مي‌کنند و با مقداري از آن نوعي آش به نام «ولوشين» مي‌پزند و روز چهارشنبه بعد از ساعت 16 و اقامه نماز عصر در مسجد، اين آش بين اهالي روستا و مهمان‌هايي که از ساير نقاط راهي اورامان شده‌اند، تقسيم مي‌شود.

مراسم جشن در عصر پنج‌شنبه با شرکت اهالي روستا و افرادي از روستاها و شهرهاي اطراف برگزار مي‌شود. اين مراسم با برپايي رقص و سماع عرفاني به شکل دسته‌جمعي و نواختن دف همراه است و در آن عده‌اي به عنوان متولي کار هدايت سماع کنندگان را برعهده مي‌گيرند.

کارگزاران اين مناسک مذهبي را افرادي از طوايف مختلف روستاي اورامان‌تخت و روستاهاي اطراف تشکيل مي‌دهند و در ميان اين طوايف بر اساس يک قرارداد نامکتوب و شفاف اجتماعي نوعي تقسيم کار بر اساس طايفه‌ وجود دارد و هر کس در اين 3 روز و در ايام برگزاري مراسم پيرشاليار کار خود را به بهترين شکل انجام مي‌دهد.

رقص و سماع عرفاني دراويش که در بيشتر روزهاي اين جشن با نواختن دف همراه مي‌شود، نوعي رفتار جمعي است که آنان را به احساسي مشترک مي‌رساند.

آش تهيه‌شده از مواد مشارکتي و گوشت‌هاي قرباني، خوراکي نمادين است که در روز مراسم همه اهالي روستا با دارا بودن نقش‌ها و پايگاه‌هاي اجتماعي مختلف از آن تناول مي‌کنند و به‌نوعي خوردن اين غذا در روزهاي جشن را متبرک مي‌دانند.

حضور دسته‌جمعي افراد شرکت‌کننده در مراسم دعا و ذکر همگاني در محوطه مزار، خوردن نان «کوليره مژگه» و ماست به صورت دسته‌جمعي و تثبيت باورهاي ذهني به‌وسيله بستن پارچه بر در و ديوار و درخت مزار آخرين مرحله از اين حرکت جمعي است.

مراسم پير شاليار تا روز جمعه و قبل از برگزاري نماز جمعه ادامه مي‌يابد و مردم صبح روز جمعه به شکل دسته‌جمعي در زيارتگاه پير شاليار حاضر مي‌شوند و بعد از راز و نياز دسته‌جمعي به مسجد مي‌روند تا نماز جمعه را اقامه کنند.

باور ذهني زنان روستا درباره پير شاليار در رفتار جمعي و نقش مسلط آنان در پخت نان محلي متجلي مي‌شود و مشارکت آن‌ها در اين کار همراه با دعاها و اعتقاد قلبي‌شان به پير شاليار و صحبت کردن با يکديگر در اين باره فضايي صميمي ‌در هنگام پخت نان و انجام کارهاي اين مراسم ايجاد مي‌کند.

مراسم عروسي پير شاليار امسال نيز همچون سال‌هاي گذشته و با حضور بيش از 20 هزار نفر از مردم استان و خيل عظيم گردشگران داخلي و خارجي در روستاي اورامان‌تخت برگزار شد و با وجود بارش برف و باران مردم باز خود را به اورامان رساندند و در جشن پير شاليار شرکت کردند. 

DESIGN BY SOORI
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت برای مدیران این سایت محفوظ می باشد