زندگی کتابی است ، که بدون سفر یک صفحه آن بیشتر خوانده نمی شود.

(Augustine of Hippo)

 

عليرضا مقيمي- جايگاه صنايع‌دستي و موزه‌ها در انتقال باورها و اعتقادات اقوام مختلف ايراني از آنجا مهم به نظر مي‌رسد که بارها مورد تأکيد مسئولان و متوليان اين حوزه قرار گرفته است.

صنايع‌دستي و موزه‌ها دو بخش مهم فرهنگي و اجتماعي هستند که بنا به رسالت خود در انتقال فرهنگ گذشته به آينده نقش موثر و مهمي را ايفا مي‌کنند زيرا که هر کدام با توجه به نوع برنامه ريزي‌هاي زير ساختي خود به قصد دستيابي به اهداف فرهنگي و هنري و بعضاً اقتصادي مي‌توانند در بهبود شرايط موجود قدم هاي موثري بردارند.

موزه‌ها بنا به نظر شوراي جهاني موزه محلي براي آموزش – پژوهش حفظ و احياي دست ساخته‌ها و آثار فرهنگي هنري اقوامي است که نمادي از ميراث فرهنگي هر ملتي محسوب مي‌شود و صنايع‌دستي اقوام در حقيقت به عنوان سمبلي از باورها و سنت‌هاي گذشتگان با اشکال و فرم‌هاي متنوع خود نمادي از همان ميراث فرهنگي است تا اينجا مشخص است که موزه مهمترين نهاد آموزشي و سرگرمي براي عموم با مخاطبان متنوعي است که مي‌تواند نقش موثر و سازنده‌اي در انتقال فرهنگ و آموزش و پرورش و احيانا ترويج سنت ماهوي يک ملت داشته باشد.

نقش مهم و مورد ادعاي موزه‌ها در عرصه جهاني جستجو – حفظ و احياء آن چيزي است که هويت و ماهيت ملي يک ملت را مي‌سازد چيزي که مي‌تواند در ايجاد سنگ بناي يک فرهنگ استوار و حرکت به سوي وحدت ملي اقوام حساس ترين وظيفه را بر عهده بگيرد موزه‌ها مي‌توانند در بالا بردن سطح آگاهي عموم نسبت به اهميت ميراث ملموس و ناملموس از طريق اثبات هويت اشيا و آثار تاريخي و معاصر بوظيفه خود عمل کنند و در اين مسير قادرند به عنوان اصلي‌ترين پايگاه در امر تبليغ و تغيير نگرش‌هاي فرهنگي فعاليت عمده‌اي داشته باشند.

چرا که موزه‌ها در بدنه آموزش موزه‌اي سعي دارند تا رموز نهفته اشياء و آثار تاريخي خود را آشکار کرده و در حفظ و حراست از آنچه ميراث فرهنگي ناميده مي‌شود قدم‌هاي بنيادين بردارند هر قطعه موزه‌اي در حقيقت همان دست ساخته‌ها و صنعت دستي است که مباني ساختاري آن از گذشته به ما رسيده و حاوي مفاهيم مختلف فرهنگي اجتماعي و تاريخي است که مي‌تواند نشان دهنده سبک زندگي آداب و رسوم و سنت سازندگان منطقه‌اي خود باشد چيزي که در حال حاضر با توجه به نوع اهميت طرح‌ها و نقش‌هاي سنتي و اصيل و بومي هر منطقه نوعي مالکيت را بوجود آورده است و اين يکي از دلايل مهم براي اثبات حقانيت طرح‌ها و نقش‌هاي سنتي ايراني در عرصه جهاني و مالکيت فکري است که پيگيري آن در حوزه وظايف معاونت صنايع‌دستي قرار دارد .

چند سالي است که با توجه به اهميت اين هنر و صنعت در عرصه فعاليت‌هاي ميراث فرهنگي و به ويژه حوزه گردشگري و جذب توريسم مشکلات پيش روي توسعه و ترويج صنايع‌دستي ايراني در بازار داخلي و خارجي پر رنگ تر شده است زيرا که استفاده‌هاي غير قانوني از نوع طرح‌ها و نقش‌هاي ايراني در ساخته‌هاي چيني و هندي و همچنين ضرباتي که به توسعه اين هنر در بازار هاي جهاني وارد آورده است موجب کساد بازار صنايع‌دستي نسبت به گذشته شده است.

نبود امکانات حمايتي و متعاقباً نبود مواد اوليه مرغوب در توليدات فني محصولات صنايع‌دستي و از همه مهمتر نبود آگاهي و هوشياري مردم نسبت به اهميت فرهنگي و هنري اين گونه آثار و اشيا که بعضاً به ضعف در نوع طرح‌ها و نقش‌ها و يا تکراري بودن آن در ساخت مربوط مي‌شود موجب شد تا قريب به اتفاق کارگاه‌هاي هنري توليدات صنايع‌دستي با تعطيلي روز افزون روبرو بوده و عموم مردم بنا به قيمت‌هاي بالاي محصولات توليدي مرغوب و يا احياناً نداشتن کيفيت براي مابقي محصولات صنايع‌دستي کاربردي فقط به خريد برخي از اشياء دکوري صنايع‌دستي رو آورده و به اين شکل از توسعه و ترويج استفاده از اينگونه آثار جلوگيري به عمل آيد.

نبود آگاهي و تبليغات مؤثر و همه‌ گير از طريق رسانه‌ها و از همه مهمتر نبود حمايت‌هاي مادي و معنوي دولت به صورت يک سيستم وابسته به پيکره نظام مند دولتي و يا نبود جذابيت‌هاي ظاهري اشياء و کيفيت پائين محصولات صنايع‌د‌ستي چيزي است که در آينده منجر به ضعف و نابودي اين صنعت و هنر خواهد شد و در اينجاست که با توجه به وظايف اصلي موزه‌ها در رشد و توسعه فرهنگ گذشته و احياي آنچه به آن رسالت فرهنگي و ملي مي‌گويند مي‌توان پلي بين موزه‌ها و همچنين صنايع‌دستي به عنوان مهمترين نماد ميراث فرهنگي ايران ايجاد کرد زيرا صنايع‌دستي از جهات گوناگون براي محققان و مورخان داراي اهميت است.
در کشورهاي بزرگ صنايع و هنرهايي وجود دارد که صرف نظر از اهميت اقتصادي آن، مردم بهاي بيشتري به آن‌ها مي‌دهند و علت آن را در معرفي فرهنگ و تمدن گذشته خود به ملت‌ها دانسته‌اند و اين معرفي بسيار مهمتر از معرفي صنعت پيشرفته امروزي آن‌ها قلمداد مي‌شود .

مدت‌‌ها است که ترويج و توسعه فرهنگ ايراني و اسلامي از وظايف خطير موزه‌ها محسوب مي‌شود و متوليان اين امر با تقويت بنيه پژوهشي و آموزشي موزه‌ها و جذب علاقمندان مستعد به اصول آموزش و پرورش و همچنين برنامه ريزي‌هاي فرهنگي از قبيل برپايي نمايشگاه‌هاي متعدد از ميراث گذشتگان محفوظ در مخازن موزه‌ها نفسي تازه در کالبد موزه‌ها دميده‌اند.

جذب هنرمندان و صنعتگران ايراني به موزه‌ها که با پشتوانه‌هاي فرهنگي و تاريخي ديني به خلق آثار و اشياء منحصر بفرد پرداخته‌اند، توانسته است که به نوعي به رسالت آموزشي و پژوهشي در فضاي فرهنگي هنري موزه ها عمل کند و از آنجا که هر اثر موزه‌اي تنها يک شي مرده نيست و در خود داستاني دارد مطالعه نوع آثار تاريخي و هنري گذشتگان که همواره رموز و اسراري را براي آيندگان فاش مي‌کند را بر خود واجب دانسته است زيرا هر شي چه موزه‌اي و چه صنايع‌دستي معاصر حرفي براي گفتن دارد .

اين مطالعات شاخصه‌اي براي هر قوم مي‌تواند يک غرور ملي و منطقه‌اي را به لحاظ اصالت فرهنگي و ملي به وجود آورد که همان اثر از منطقه باستاني و يا تاريخي آن قوم بدست آمده است و اين نوعي تبليغ پايدار و ريشه‌اي به دعوت از حمايت مردم و مخاطبان از هر صنف به موزه‌ها و تشويق به استفاده از دست ساخته‌هايي کهن با نقش‌ها و طرح‌هاي موزه‌اي (صنايع دستي) است.

به عنوان مثال نوع طرح و نقش و رنگ سفالينه‌هاي منطقه يزد با نقش‌هاي ماهي – خورشيد – و چهارخانه و رنگ‌هاي خاص خود گوياي يک نوع فرهنگ و باور خاص منطقه‌اي است که مي‌تواند در تثبيت اصالت اين نوع نقوش و پيشينه‌هاي چندين هزار ساله تاريخي و باستاني اين اقوام اشاره داشته باشد.

در تاريخ گذشته، ايرانيان هيچ تفاوتي بين صنعت و هنر قايل نبودند و هر آنچه در موزه‌هاي ما زينت بخش ويترين‌ها است تماماً صنايع‌دستي سازندگان است که با توجه به ارزش‌هاي معنوي و ديني و فرهنگي منطقه‌اي خود آثاري را خلق کردند و به زيبايي تمام از نمادها و نشانه‌هاي آئيني و اسطوره‌اي و ديني خود براي تزئين و زيبا سازي اينگونه آثار تاريخي بهره بردند بدون اينکه تفاوتي براي ساختارهاي فرهنگي خود قايل باشند.

موزه و اشياي صنايع‌دستي همگام با هم در توسعه و ترويج و آموزش آموزه‌هاي فرهنگي و ديني و هنري اقوام متعدد ايراني مي‌توانند به وظيفه خود عمل کنند و با شناخت پيشينه طرح‌ها و نقش‌ها و رنگ‌هاي بکار رفته در اشياي صنايع‌دستي فعلي ارتباطي نزديک بين گذشته و آينده را برقرار کرد و اين از اهم وظايف موزه‌ها در امر اطلاع رساني و کشف فرهنگ نهفته اشياي صنايع‌دستي معاصر است که به نوعي وحدت ملي و فرهنگي اقوام متعدد ايراني را رقم مي‌زند .

مدير مجموعه فرهنگي تاريخي سعدآباد
DESIGN BY SOORI
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت برای مدیران این سایت محفوظ می باشد