زندگی کتابی است ، که بدون سفر یک صفحه آن بیشتر خوانده نمی شود.

(Augustine of Hippo)

 

سميرا محب‌علي‌ - سفر و گردشگري از ديرباز با آدمي عجين بوده است. نخستين دلايل سفر از جايي به جاي ديگر در انسان‌هاي ابتدايي بر اساس جستجوي غذا و فرار از دشمن شکل گرفت. بشر نخستين سفر را بر اساس يک غريزه دروني و با الهام از فرار حيوانات و يا کوچ پرندگان آموخت.

در گذر تاريخ و شکل‌گيري مدنيت و تمدن در گوشه‌هايي از دنيا دلايل حرکت از جايي به جاي ديگر شکل ديگري به خود گرفت. انگيزه‌ها تغيير يافت و سفر به معناي امروزي پايه‌گذاري شد. بر اين اساس سفر و گردشگري در گذر تاريخ را مي‌توان در چهار مقطع تاريخي دوران‌باستان، قرون‌وسطي، رنسانس و دوران معاصر بررسي کرد.

سفر و گردشگري در دوران‌باستان
در اين مقطع که از ابتداي خلقت بشر تا قرون وسطي را شامل مي‌شود انسان نخستين جوياي غذا و گريزان از حمله دشمن از جايي به جاي ديگر حرکت کرد. پس از آن مبادلات کالا به کالا شکل گرفت که اين مبادلات نيز نيازمند حرکت انسان در گستره جغرافيايي اطراف خود بود. اما با شکل‌گيري تمدن‌هاي بزرگ بشر از فرصت‌هاي ديگري براي تفريح و سرگرمي علاوه بر تجارت و شکار بهره‌مند شد، به طوري که راه‌ها توسعه پيدا کرد.

در امپراتوري بزرگ ايران، جاده‌هاي ابريشم و ادويه براي اين منظور پي‌ريزي شد تا علاوه بر تجارت مسيري براي حرکت مسافران باشد. در امپراتوري رم نيز سيستم گسترده جاده‌اي در قرن دوم پيش از ميلاد شکل گرفت.

وجود کاروانسراها در مسيرهاي ايران و وجود مهمانسراها در سيستم جاده‌اي رم که هر 30 مايل به 30 مايل در نظر گرفته شده بود نيز آغازي بر طرح‌ريزي گردشگري بود. سفرهاي تجاري رم نيز به اندازه‌اي پيشرفته بود که 25 درصد از واردات يک کاروان به عنوان عوارض در گمرک‌هاي ابتدايي آن زمان دريافت مي‌شد. مسافرت با خطوط دريايي و هم‌زماني آن با ضرب سکه نيز از ديگر ابتکاراتي بود که اين‌بار يونانيان آن را در توسعه گردشگري به کار بستند و ديگر اينکه کتاب «راه‌هاي يونان» نوشته پوسانياس را مي‌توان نخستين کتاب گردشگري ناميد که در دوران‌باستان به رشته تحرير درآمد.

سفر و گردشگري در قرون وسطي
قرن پنجم تا 14 ميلادي به قرون وسطي شهرت دارد، يعني زماني که کليسا در تمام ابعاد زندگي بشر حاکميت پيدا کرد. در اين دوران فعاليت‌هاي اقتصادي و تجاري ناامن شد، زيرساخت‌هاي دوران باستان از جمله جاده‌ها از بين رفت و نا‌امني سراسر اروپا را فرا گرفت.

نکته بارز در گردشگري اين دوران سفرهاي مذهبي است. قرن 11 تا 14 اوج سفرهاي مذهبي است. ديدن کليساها نخستين اولويت مسافر بود. زيارت مکه نيز در قرن ششم ميلادي براي مسلمانان از اهداف مهم سفر بود. سفرهاي مارکوپولو در اين دوران - قرن 13 - آغاز شد و کتاب مارکوپولو به عنوان نخستين منبع اطلاعاتي غرب درباره زندگي شرق در همين دوران به رشته تحرير درآمد. در اواخر اين دوران مهمانخانه‌ها توسعه پيدا کرد و نخستين نمونه غذاخوري‌ها نيز در قرون وسطي در سفرهاي دسته جمعي عرضه شد.

دوران رنسانس
قرن 14 تا 17 ميلادي را رنسانس مي‌نامند و اين دوران تحولات گردشگري از رنسانس تا جنگ جهاني دوم را شامل مي‌شود. علم، آموزش، فرهنگ و هنر حرف نخست را در دوران رنسانس مي‌زنند. مسافرت‌ها اغلب 2 تا سه ساله است و سفرهاي سياسي و تورهاي دانشگاهي به عنوان مهمترين گونه‌هاي سفر مطرح مي‌شوند.

همچنين سفرهاي اکتشافي اروپاييان در اين دوران به اوج مي‌رسد. در دوران رنسانس ريشه گردشگري امروزي شکل گرفت و اين امر با توسعه گراندتورها در قرن 17 و 18 ميلادي آغاز شد.

گراندتورها تورهايي مخصوص اشراف‌زادگان و نجيب‌زادگان انگليسي بود که توسط ملکه اليزابت دوم راه‌اندازي شدند. اين افراد در تورهاي 300 تا 400 نفره، 2 تا سه سال در سفر بودند تا با نحوه اداره کشورهاي ديگر آشنا شوند. آنها سپس به کشور خود باز مي‌گشتند و علوم آموخته شده را در کشورشان به کار مي‌بستند.

در دوران رنسانس همچنين نخستين مسافرت کارواني در قرن 15 ميلادي انجام شد که از ونيز به بيت‌المقدس مسافران را جا به جا کردند. برگه‌هاي اعتباري نيز در همين دوران شکل گرفت. همچنين راهنماي سفر گراندتورها در سال 1778 که توسط توماس‌نوگنت به رشته تحرير درآمد، مهمترين و پرفروش‌ترين کتاب در دوران رنسانس شناخته شد.

دوران معاصر
در اين دوران گردشگري پس از جنگ‌جهاني دوم مورد توجه قرار مي‌گيرد. پس از جنگ جهاني دوم و هم‌زمان با انقلاب صنعتي يعني سال‌هاي 1750 تا 1850 گردشگري معاصر با مسافرت‌هاي تفريحي يک روزه شکل گرفت. ويژگي انقلاب صنعتي توليد انبوه بود. توليد انبوه اوقات فراغت را در زندگي بشر پيش آورد و با تغيير الگوي مثبت از روستايي به شهري و صنعتي موجب فاصله گرفتن انسان از طبيعت و ايجاد خلا در زندگي او شد.

از سوي ديگر توليد انبوه سطح درآمد را بالا برد و قشر متوسط جامعه يا طبقه کارگر شکل گرفت و بر همين اساس سفر عمومي شد؛ در حالي که پيش از اين در انحصار اشراف‌زادگان بود. از اين پس در تعطيلات پايان هفته که ابتدا يک روز و سپس 2 روز بود هجوم بسياري از افراد به نقاط جذاب آغاز شد؛ توليد انبوه موجب شد تا «mass tourism» يا توريسم انبوه شکل بگيرد.

توريسم انبوه
توريسم انبوه آغازي براي گردشگري مدرن شد. در توريسم انبوه سفرها اقتصادي بود. گروه‌هايي با تعداد زياد و بدون توجه به اثرات منفي و مخرب زيست‌محيطي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي مقاصد خاص را انتخاب کرده و در تعطيلات آخر هفته به آن هجوم مي‌بردند؛ بيشترين جاذبه‌هاي گردشگري اين زمان نيز تفريحگاه‌هاي کنار دريا و چشمه‌هاي آب معدني بود. اما توريسم انبوه خسارات زيادي به بار آورد آورد. بنابراين گروه‌هاي بسياري در برابر آن موضع‌گيري کرده و آن را امري منفي دانستند؛ اما موافقان پديده گردشگري آن را امري مثبت مي‌دانستند.

گروه‌هاي تعامل‌گرا در دهه 1960 هم به جنبه‌هاي مثبت و هم به جنبه‌هاي منفي گردشگري پرداختند و سرانجام گردشگري جايگزين شکل گرفت و گردشگري مسوول، گردشگري نرم يا گردشگري پايدار نامگذاري شد که همگي آنها تقريباً يک مفهوم را داشتند.

اصول گردشگري پايدار يا جايگزين
گردشگري پايدار يا جايگزين از اصولي برخوردار است که بر اساس آن توسعه پايدار در گردشگري ممکن مي‌شود. بر طبق اين اصل استفاده از منابع بايد به گونه‌اي باشد که امکان استفاده براي نسل‌هاي آينده نيز وجود داشته باشد. در گردشگري پايدار از منابع به نوعي استفاده مي‌کنيم که علاوه بر اينکه موجب فرسايش نمي‌شويم باعث افزايش آن مي‌شويم (مانند گونه‌هايي از اکوتوريسم)؛ در گردشگري پايدار عدالت بين نسلي حاکم است.

در گردشگري پايدار استفاده از منابع بايد به گونه‌اي باشد که تجربه گردشگر دچار اخلال نشود، به عبارتي گردشگر تجربه‌اي ناب داشته باشد و به جاذبه‌ها موزه‌اي نگاه نکند. منافع گردشگري بايد بيشتر متوجه جامعه بومي باشد. به باورها و سنت‌هاي مردم جامعه محلي احترام بگذاريم. اطلاع‌رساني و آموزش به گردشگران و مردم جامعه محلي يا جامعه بومي نيز بايد به درستي انجام شود.

نخستين‌هاي گردشگري
سده 16 تا 19 ميلادي انواع مختلف کشتي‌هاي مسافرتي ساخته شد. در نخستين سال‌هاي سده 19 کشتي بخار ساخته شد و مسافران توانستند سراسر اقيانوس اطلس را کمتر از چهار روز بپيمايند.

در سال 1841 «توماس کوک» نخستين تور مسافرتي دور دنيا را اجرا کرد. در آخرين سال‌هاي سده 19 راه‌آهن بزرگترين وسيله مسافرتي شد. در نخستين سال‌هاي سده 20 شرکت خودرو توليد انبوه خودرو را آغاز کرد و دولت آلمان و امريکا نيز اتوبان و بزرگراه ساختند.

در سال 1903 نخستين پرواز توسط برادران رايت با کيتي‌هاک انجام شد. پس از جنگ جهاني اول، مسافرت با هواپيما شيوه مسافرتي شد و اروپا در اين زمان پيشگام بود. در طول جنگ جهاني دوم، مسافرت هوايي ميان قاره‌ها انجام شد.

قطار سريع‌السير براي نخستين‌بار در سال 1965 در ژاپن ساخته شد. در سال 1953 نخستين هواپيمايي که مسافران را جا‌به‌جا کرد هواپيماي دو موتور ملخ‌دار بود که 21 مسافر را حدود 305 کيلومتر جا‌به‌جا کرد. بوئينگ 747 در سال 1970، تعداد 500 مسافر را جا‌به‌جا کرد. هواپيماي کنکورد در سال 1976 آغاز به کار کرد که به دليل هزينه بالاي سوخت و سودآور نبودن و همچنين آلودگي صوتي کنار گذاشته شد.

و نخستين‌هاي صنعت هتلداري
صنعت تامين غذا 4 هزار سال پيش از ميلاد مسيح يعني در زمان امپراتوري رم شکل گرفت. در اين زمان فروشگاه‌هايي براي عرضه غذا و نوشابه وجود داشت. در سده 15 ميلادي نيز مهمان‌پذيرهايي که جنبه بازرگاني داشتند در اروپا ساخته شدند.

نخستين مهمان‌پذيرها به نام «تختخواب و صبحانه» در خانه‌هاي شخصي شکل گرفت. در آخرين سال‌هاي سده 17 و آغاز سده 18 ميلادي نيز نخستين هتل‌هاي امروزي ساخته شدند. در سال‌هاي پاياني سده 18 براي نخستين‌بار واژه رستوران به کار برده شد. در سال‌هاي پاياني دهه 1950 نيز هتل‌هاي بين‌المللي ساخته شدند.

DESIGN BY SOORI
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت برای مدیران این سایت محفوظ می باشد