زندگی کتابی است ، که بدون سفر یک صفحه آن بیشتر خوانده نمی شود.

(Augustine of Hippo)

 

ابراهيم شاه نظر- بقعه شيخ حيدر در مرکز شهرستان مشکين شهر، 92 کيلو متري مرکز استان اردبيل واقع شده است. بر اساس آخرين مطالعات تاريخي و متن موجود در کتيبه ضلع شمالي سمت غرب بقعه، ساخت اين بنا 731 هجري قمري يعني دوره ايلخاني تخمين زده مي‌شود که احتمال دارد تزئينات آن در طول دوره صفويه اضافه شده است.

مروري بر تاريخچه بقعه شيخ حيدر مشکين شهر

در مورد تاريخچه ساخت اين بنا اظهارات مختلفي وجود دارد برخي‌ها با توجه به زمان شهادت شيخ حيدر، تاريخ ساخت اين بنا را اواخر قرن نهم مي‌دانند.

"مشک.تي" سال ساخت اين بنا را اويل قرن دهم هجري عنوان مي‌کند و "ويلبر دونالدن" نيز تاريخ ساخت اين بنا را مربوط به قرن هفتم و هشتم هجري قمري مي‌داند. وي تزئينات ابن بنا را مربوط به دوران صفويه مي‌داند و و مي‌گويد: کاشيکاري اين بنا کاملتر از کاشيکاري مقبره اولجايتو در سلطانيه و مقرنسکاري روي سردر آن بسيار شبيه به مقرنسکاري محراب مسجد جامع اردبيل است .پي سنگ تراش آن، اين بنا را با گروه ابنيه آذربايجان تأثير گرفته از معماري سوريه و آسياي صغير، مربوط مي‏کند.

مهمترين سند براي آگاهي از تاريخ اين بنا مي‌توان به تاريخ نوشته شده "سال 731 هجري قمري" برروي کتيبه قائم نواري مجاور ورودي سر در شمالي سمت شرق در ارتفاع 4متري اشاره کرد که توسط قوچاني کارشناس سازمان ميراث فرهنگي کشور قرائت شده است و با نظريه ويلبر دونالدن نيز تطابق دارد.

اين بنا در 18 تير ماه سال 1311 هجري شمسي به شماره 184 در حافظه آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

زواياي معماري بقعه شيخ حيدر در کانون توجه ميراث بانان

اين بناي استوانه اي شکل به ارتفاع 18.5 متر و قطر 10.9 متر بر روي پي سنگي استوار شده و بدنه آن از آجر به ابعاد 23*23*6.5 سانتي متر با ملات گچ و آهک پوشيده شده است. در اواسط طبقه فوقاني از کش‌هاي چوبي به دليل ارتفاع زياد ديوار استفاده شده که بر اثر گذشت زمان، اکنون اثري از آن باقي نمانده است. در داخل ديوارها کش چوبي از جنس کاج به صورت تنه درخت در دو ارتفاع (3 متري در کف پنجره ها و ارتفاع 6متري) به حالت شناژ افقي اجرا شده است. مي توان گفت کش بالاي سر درها همچنان سالم به نظر مي رسند.

بقعه شامل دو طبقه فوقاني و تحتاني است که طبقه تحتاني به عنوان سردابه در دو بخش يکي به شکل 8 ضلعي به اضلاع تقريبي 2.2 متر و ديگري به شکل مستطيل به ابعاد 1.20 و 3.40 متر ساخته شده است اين طبقه محل دفن هفت تن از جمله شيخ حيدر بوده است که در ضلع جنوبي و مستطيلي شکل سردابه مدفون شده و بقيه نيز بي نام و نشان در بخش شمالي و هشت ضلعي سردابه دفن شده‌اند.

ارتباط محوطه با سردابه به وسيله اتاق کوچک بنا شده در سال 1352 ممکن مي‌شد که هم اکنون اين اتاق برداشته شده است. اين اتاق کوچک به راهرويي وارد مي‌شود.

سقف اين دالان از سنگ‌هاي تراش خورده به شکل قوس کليل است، ارتفاع دالان از تيزه قوس سنگي تا روي کف 1.73 متر و ارتفاع ديوار سنگي 1.35 متر است.

در محل اتصال دالان به سردابه قطعه سنگي به حالت برجسته در کف اجرا شده است. در هنگام ورود به داخل سردابه ديوار سنگي به ارتفاع 1.45 متر به چشم مي‌خورد که پوشش سقف گنبدي شکل به طور مستقيم بر روي ديوار سنگي قرار گرفته است. اين گنبد در زمان تخريب و ريزش آوار گنبد بالائي ريخته شده و تنها بخش هاي مجاور ديوار باقيمانده است.

اين گنبد در آن زمان به دليل عدم توانائي فني و يا توانائي مردم به شکل امروزي به ساده ترين شکل ممکن با قرار دادن تيرک هاي چوبي به صورت هرمي بر روي ستون سنگي مرکزي و پر کردن فاصله تير کها با مصالح خشت و گل مرمت شده است که برخي از اين تيرهاي چوبي به دليل نا مناسب بودن جنس آن در اثر شرايط محيط پوسيده و از بين رفته است.

بر روي اين سقف، پنج هواکش به صورت بسيار مناسبي در جهت مختلف به منظور تهويه هوا نصب شده، روزنه ديگري نيز بر سقف خشتي مستطيلي شکل در بخش جنوبي بقعه اجرا شده است.

ستون سنگي در مرکز سردابه از پائين به بالا در چهار مقطع بنا شده است که قطعه پائيني آن به شکل مربع به ضلع 0.65 متر و ارتفاع 2.25 متر و قطعه مربعي شکل دوم نيز به ضلع 0.75 متر و ارتفاع 0.4 متر است. قطعه سوم به شکل مربع به ضلع 0.8 متر و ارتفاع 0.45 متر و آخرين قطعه دايره‌اي شکل نيز به قطر 0.95 متر اجرا شده است.

بدنه قرآني بقعه روي ميز مطالعه و بررسي

کتيبه بزرگ قرآني که پيرامون بقعه را احاطه کرده داراي آيات27 تا 29 سوره فتح با متن عربي و ترجمه فارسي با مساحتي نزديک به 231.2 مترمربع و ارتفاع 11متر به صورت تلفيق آجرهاي لعابدار و معمولي کار شده است.

اين کتيبه قرآني به عرض 34.2 متر طول و ارتفاع 11 متر با 237.1 متر مربع مساحت از نظر وسعت، ترکيب آجرهاي معمولي و چارک آجرهاي لعابدار و نحوه اجرا و چيدمان کلمات زيباي قرآني يکي از شاهکارهاي معماري است. آيه‌ها از قطعه مابين سردر شمالي و شرقي و از بخش تحتاني آغاز و در خلاف حرکت عقربه ساعت ادامه يافته و پس از رسيدن به قطعه مابين سردر غربي و شمالي ادامه آيات از وسط بالاي سر شمالي با همان جهت ادامه يافته و در همان محل نيز به پايان مي‌رسد. در بخش پائيني کتيبه، کتيبه ديگري از آيات قرآني به عرض 33 سانتي متر ديده مي‌شود که در بالا به رينگ اول همراه با کاشيکاري معرق منتهي مي‌شود.

روزهاي خوش مرمت در بقعه شيخ حيدر

عمليات مرمت بقعه شيخ حيدر مشکين شهر از سال 1385 آغاز شده و تا سال جاري نيز ادامه دارد. از جمله مرمت‌هاي انجام شده در طول سه سال اخير يعني در سال‌هاي 85 و 86 مي‌توان به مرمت ازاره سنگي، مرمت روزنه‌هاي پنجره‌ها و محل ورودي ضلع شمال به تعداد 4 عدد و ساختن 3 عدد پنجره به حالت گره چيني، مرمت شيرواني روي بقعه، مطالعه و مرمت بدنه، مرمت ترکهاي داخلي بنا و گچکاري داخل بنا، ساماندهي سردابه شامل بلوکاژ آجر فرش کف براي دفع راحت رطوبت، تثبيت کاشي‌ها و معرق‌هاي سر درها (البته در حد کم)، مرمت بدنه آجري بالاي بقعه و رينگ‌هاي بقعه، بررسي رفتار کانال ناکش و اصلاح آن، مرمت ورودي سردابه شامل طاق سنگي کليل شکل و بدنه سنگي ورودي، اجراي لمبه چوبي زير شيرواني بقعه جهت پوشش خرپاي چوبي زير شيرواني به حالت سقف کاذب، اجراي تأسيسات برقي با پيشرفت فيزيکي 50% و اجراي تاسيسات مکانيکي 90% اشاره کرد.

ساماندهي حريم بقعه شيخ حيدر

سايت ساماندهي حريم بقعه شيخ حيدر که از سال 1379 مطالعات آن آغاز شده به منظور برطرف کردن نيازهاي فرهنگي، مذهبي و خدماتي مشکين شهر طراحي شد. اين مجموعه به عنوان يک گذر پياده رو ميانبر با محيطي آرام و زيبا مورد استفاده اهالي قرار خواهد گرفت.

براي گردشگران وجود اماکني مانند بناي تاريخي بقعه -موزه، غرفه هاي صنايع‌دستي، سالن‌هاي نمايش، پارکينگ و ساير فضاها در مجاورت يک فضاي تجاري و استراحتي جذاب خواهد بود .

کارگاه سايت ساماندهي بقعه شيخ حيدر شامل دو بخش مرمتي و نوساز است که بخش مرمتي شامل مرمت بقعه و بخش نوساز نيز شامل فضاهاي مذهبي فرهنگي و تجاري در زميني به وسعت 18350 متر مربع با زير بناي 16048 متر مربع و فضاهاي روباز به متراژ 8742 متر مربع بدون احتساب زمين و زير بناي مصلي است.

عمليات اجرايي ساماندهي حريم اين بقعه از سال 1380 با پي کني محل احداث رواق‌ها آغاز شد و بدين منظور نزديک به 50 باب خانه و املاک به متراژ تقريبي 12000متر مربع به تملک سازمان درآمد.

فضاهاي موجود سايت ساماندهي بقعه شيخ حيدر شامل مسجد جنت سراي مشکين شهر، بخش تجاري، رواق‌هاي صحن اصلي بقعه، پارکينگ، اداره ميراث فرهنگي، نمايشگاه کتاب، موزه در دو طبقه، سالن چند منظوره و آمفي تئاتر، سالن نمايش گالري، سالن غذاخوري سرد، فضاهاي ارتباطي، فروشگاه بزرگ عمومي در دو طبقه، فضاهاي رو باز شامل سه صحن اصلي رواق، موزه و مسجد و سرويس بهداشتي عمومي است.

DESIGN BY SOORI
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت برای مدیران این سایت محفوظ می باشد