زندگی کتابی است ، که بدون سفر یک صفحه آن بیشتر خوانده نمی شود.

(Augustine of Hippo)

 

در جنوب شهر سبزوار سه يخدان تاريخي وجود دارد که نه شيشه اي هستند و نه استيل. اين يخدان ها از خشت و گل ساخته شده اند و اتفاقا قدمتشان هم به دوره قاجاريه مي رسد!
مردم دوره قاجار از اين يخدان ها براي نگهداري يخ در فصل تابستان استفاده مي کردند. آنها يخ را در ماه هاي سرد سال در چاله ها ذخيره مي کردند تا در روزهاي گرم تابستان سال بعد، از آن استفاده کنند.
 
اين يخدان ها که به يخدو يا شيش يخدونا هم معروفند، در روستاي صدخرو در 55 کيلومتري غرب سبزوار و در مسير راه شاهرود- سبزوار قرار دارند که مشابه آنها در شهر سلطان آباد هم ديده مي شود.
وقتي تابستان مي شد، خشت ها را از روي يخ ها برمي داشتند و و با الاغ، يخ ها را به بيرون و سطح شهر مي بردند. البته در داخل جوالي مخصوص که از موي بز تهيه مي شد و باعث مي شد يخ ها ديرتر آب شوند
در اين بنا همه چيز با حساب و کتاب انجام شده. ديوارهاي سايه انداز، حوض يخبند، مخزن يخچال و گنبد يخچال از قسمت هاي اين بنا هستند و مسئول يخدان در شب هاي چله با انداختن آب رودخانه به حوض پهناور و تکرار اين کار در شب هاي متوالي، قطعات بزرگ يخي را آماده مي کرد و بعد از شکستن آنها با کلنگ، به وسيله قلاب و ريسمان به داخل چاه يخچال يا مخزن يخ که در زير گنبد يخچال قرار داشت، انتقال مي داد. بعد از آن هم مخزن پر شده از يخ را با خشت خام و کاهگل مي پوشاندند و درهاي ورودي آن را مي بستند.
 
وقتي تابستان مي شد، خشت ها را از روي يخ ها برمي داشتند و و با الاغ، يخ ها را به بيرون و سطح شهر مي بردند. البته در داخل جوالي مخصوص که از موي بز تهيه مي شد و باعث مي شد يخ ها ديرتر آب شوند.
 
يخدان ها سقف مخروطي شکلي دارند که به شکل پلکاني ساخته شده بود. ضخامت ديوار هاي درون يخدان در قسمت پايه حدود 5 متر و در قسمت بالا کمتر بوده است.
 
چال يا گودال يخدان هم به عمق 5 تا 10 و به شعاع در حدود 6-4 متر ساخته مي شد. ديوار چال يخدان و کف آن را معمولا با آجر مي ساختند. دو طرف ديوار هم تا حدودي منحني است تا از تابش خورشيد در شرق و غرب ديوار تا حدي جلوگيري کند.
نمونه اين يخدان ها در بيرجند، يزد، گرمسار، شاهرود، اروميه، رفسنجان و کرمان هم ديده شده است.
DESIGN BY SOORI
تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت برای مدیران این سایت محفوظ می باشد